3. książka z Czytelni Żydowskiej w Mszanie Dolnej odnaleziona w Bibliotece Katedry Judaistyki Uniwersytetu Wrocławskiego!

Jednym z niespodziewanych owoców wizyty we Wrocławiu, jest poszerzenie naszych wirtualnych zbiorów o niezwykle cenną rzecz: trzeci egzemplarz książki z Czytelni Żydowskiej w Mszanie Dolnej!
Ta powstała w 1926 r. publiczna książnica, założona z inicjatywy Dawida Langsama i Jakuba Weissbergera, była nie tylko jedną z pierwszych na naszym terenie, biblioteką, ale ośrodkiem kulturotwórczym. Odbywały się tam wieczorki poezji, recytowano wiersze, urządzano wieczornice, obchody świąt.
Oferowała mieszkańcom - nie tylko żydowskim - 535 woluminów. Książki były niekoniecznie związane z judaizmem, o czym świadczy chociażby jedyna zachowana w Miejskiej Bibliotece w Mszanie Dolnej, książka podróżnicza z tej Czytelni, "Dramat Etjopii".
Drugi egzemplarz trafił do naszych rąk niedawno, jest to jednak pozycja szczególna: wybór poezji żydowskich w tłumaczeniu Samuela Hirszhorna. To ogromnie znacząca pozycja, bowiem tragicznie zmarły w getcie warszawskim autor, zawarł we wstępie przejmujące przesłanie, by dzięki poznaniu literatury żydowskiej, nasze narody lepiej się poznały i zbliżyły. Ten swoisty testament przedwojennego działacza społecznego, posła na sejm i literata, zrealizowaliśmy w grudniu 2024 r., czytając wspólnie z mieszkańcami wybrane wiersze z jego antologii.
Zapis tego wzruszającego spotkania można znaleźć tutaj: https://www.youtube.com/watch?v=elIENrD4GG0  
Mieliśmy nie do końca jasne sygnały, że istnieje 3. egzemplarz z tej przedwojennej czytelni, gdzieś we Wrocławiu. Próbowaliśmy go szukać różnymi kanałami, lecz bezskutecznie.
I oto, podczas minionej konferencji, jedno ze spotkań prowadziła dr Monika Jaremków, kierowniczka Biblioteki Katedry Judaistyki im. T. Taubego! Pochłonięci konferencją, nie od razu skojarzyliśmy oczywistą szansę! Ale po powrocie bezzwłocznie skontaktowaliśmy się z Panią doktor i to był strzał w dziesiątkę!
Dzięki pomocy Pani doktor, możemy Państwu zaprezentować to cenne znalezisko! Oczywiście, tylko wirtualnie, książka pozostaje w zbiorach tamtejszej biblioteki. Jednak wobec naprawdę skąpych archiwaliów - przypomnijmy, że te mszańskie całkowicie spłonęły - jest to dla nas ogromnie cenna rzecz.
Dziękujemy najserdeczniej https://www.facebook.com/judaistykauwr i samej Pani Monice za poświęcony czas i życzliwość!
A sama książka to wydana w języku jidisz praca żydowskiego pisarza, tłumacza i dziennikarza, Samuela Lejba Citrona, "Shtadlonim Interesante Idiszer tipn fun noentn ower" czyli „Orędownicy: interesujące postacie żydowskie z niedawnej przeszłości”, z 1926 roku.
Urodzony 16 maja 1860 w Mińsku, zm. 8 listopada 1930 w Londynie, Citron był hebrajskim i jidyszowym pisarzem , historykiem i krytykiem literackim a także tłumaczem żydowskiej literatury. Przez ponad 50 lat publikował w prasie jidysz i niemal wszystkich hebrajskich czasopismach w diasporze. Mieszkał i tworzył m.in w Wiedniu, Wrocławiu, Wilnie, Warszawie. Swój pierwszy artykuł opublikował w prasie hebrajskiej już w wieku 14 lat. Do najbardziej znanych utworów Citrona należą: opowiadanie „Naiwny gołąb” z 1887 r., „Zbiór opowiadań z życia Żydów”, 1885 r., „Z targowiska życia”, 1887 r. , „Historia Ḥibbat Tsiyon”, 1913 r., „Twórcy nowej literatury hebrajskiej”, 1922 r., „Mężczyźni i pisarze”, 1921 r., „Słynne Żydówki”, 1928 r. i właśnie „Orędownicy: interesujące postacie żydowskie z niedawnej przeszłości”, z 1926 roku.
Trzy odnalezione książki - bardzo różne, pokazują wielostronność zbiorów Czytelni Żydowskiej z Mszany Dolnej. Ogromny żal, że niemal cały księgozbiór przepadł! Tym cenniejsze te 3 odnalezione perełki!